Kronika Świata

Pół tuzina chat z brzozowego drewna w sercu lasu — tylko zapach żywicy zdradza, że ktoś tu mieszka. Wodny tartak Starego Jerzego pracuje od świtu do zmierzchu, a na Świętej Polance drwale modlą się o bezpieczny powrót z lasu. Modlitwy ostatnio nie pomagają. W Domu Starszego sołtys Benedykt liczy tych, którzy nie wrócili; zielarka Agata zbiera zioła na skraju Boru i zna remedium na większość leśnych dolegliwości — oraz kilka trucizn. Stary Paweł Kowal ostrzy siekiery, a faktor gildii Kunegunda Rączka skupuje drewno taniej, niż warto.

Wioska wcięta w stok góry, gdzie wszyscy schodzą do sztolni przed świtem. W szynku górniczym pijani ludzie płaczą o sztolniach i kobietach; w Kuźni Wujka płomień nie wygasł od trzech pokoleń. Grubas Miron wykuje narzędzie albo i miecz, a Zofia Górska zna każde górskie zioło i leczniczy kamień. Kościół Świętego Floriana codziennie odprawia modlitwę za tych pod ziemią — coraz częściej za tych, którzy już nie wyjdą.

Drewniany most, którego strzeże garstka karczmarzy i poborców — każdy podróżny zostawia tu monetę, czy chce, czy nie. W komorze celnej Pius zna każdą sztuczkę przemytników, bo sam niejedną wymyślił. W karczmie „Pod Lipinkami" karczmarz Lipka trzyma gulasz rybny na ogniu dzień i noc, a wartownia mostowa spisuje każdy wóz do rejestru myta. Most to wąskie gardło Kresów: Czarnej Rzeki nie przejdzie się byle gdzie, więc kto trzyma przeprawę, ten wie, kto i z czym przejeżdża — i pamięta to dłużej, niż podróżnym się wydaje.

Najspokojniejsza wieś Kresów — albo była nią do niedawna. Drewniana kapliczka Świętej Anny stoi nad świecami za zmarłych, karczmarz Bartek „Pod Lipą" warzy najlepszy miód w okolicy, a Babcia Marta leczy ziołami i zaklęciami, w które sama nie wierzy, lecz które działają. Józef Bednarz-Kowal robi tu wszystko, co z żelaza i z klepki naraz. Wyschnięta studnia w środku wsi ma złą sławę: mówią, że sto lat temu utonęło w niej dziecko.

Raz w tygodniu na placu staje mały targ — jedyny na wiele mil, więc zjeżdżają się tu obcy z całego pogranicza. Ludzie z Cieszburga twierdzą, że przez ten targ wieś wie o Kresach więcej niż garnizon w Strzegwachcie.

Po pożarze sprzed roku zostały tylko kominy sterczące jak czarne zęby. Pół tuzina rodzin mieszka w prowizorycznych chatach z desek, w wiecznym czuwaniu — jedni próbują odbudować, inni przeklinają to miejsce i zostają tylko dlatego, że nie mają dokąd pójść. Wypalony kościół stracił dzwon; leży połamany w nawie. Świeżo wykopany masowy grób mieści czterdzieści jeden krzyży. Nikt nie mówi głośno, co naprawdę spaliło Zgliszcza.

Nie mówi też nikt inny. Wieś spłonęła w jedną noc, a z Vilnogradu nie przyjechał ani sędzia, ani pisarz, ani nawet poborca — jakby czterdzieści jeden imion nie było warte jednej podróży. Tobiasz, jeden z ocalałych, pilnuje obozowiska i pyta każdego przyjezdnego o to samo: kto przejeżdżał traktem tamtej nocy.

Samotna karczma na skrzyżowaniu traktów — w wielkiej izbie pali się ognisko nawet w lipcu, a przy dziesięciu stołach siedzą ci, którzy z różnych powodów woleliby nie siedzieć w mieście. Bartłomiej Kruk wie wszystko o każdym, kto przejeżdżał przez rozstaj; informacje sprzedaje za piwo, a milczenie za srebro. Stary giermek w stajni pamięta każdego konia i każdą twarz.

Tam, gdzie trakt się kończy, a las jeszcze nie zaczyna na dobre, stoi chata z kapliczką i ogrodem. Marcin mieszka tu sam od lat, których nie liczy: leczy, spowiada, chowa i nie pyta, skąd przyszedłeś. Nad źródłem wisi drewniany krzyż, a woda podobno nie zamarza nawet w styczniu — pustelnik nie potwierdza i nie zaprzecza, bo, jak mówi, „nie moja rzecz rozstrzygać cuda, moja rzecz nosić wiadra".

Dla pogranicza pustelnia jest tym, czym twierdza dla traktu: miejscem, gdzie można się zatrzymać i odetchnąć. Dla Świątyni Światła — najdalszym palcem wyciągniętym na wschód. Marcin dostaje z Klasztoru Iskry list raz do roku i zwykle na niego nie odpisuje.

Dla wielu bohaterów świat zaczyna się właśnie tutaj — przy stole, kuflu i karczmarce, która zna wszystkie plotki, a zdradza tylko te, które ci pomogą. „Pod Złamanym Rogiem" to nie miejsce wielkiej historii, tylko ciepły kąt, z którego się w nią wyrusza. Marta widziała już niejednego śmiałka, który wszedł tu zmęczony drogą, a wyszedł, by ocalić wieś — albo zginąć w lesie. Rzadko myli się co do tego, kto będzie który.

Skrzyżowanie czterech głównych traktów, gdzie kupcy wszystkich nacji śpią jeden na drugim, a magazyny pękają od towaru. Na Wielkim Targowisku stoi sto namiotów i krzyczy tysiąc gardeł — kupisz tu wszystko, a połowa może być fałszywa. W Gildii Kupieckiej, pałacu ze strażą, próg przekroczy tylko członek albo bogaty gość. Na drewnianej Arenie Walk najemnicy biją się o złoto i sławę, a krew lała się tam jak wino.

Białe mury widoczne z dwudziestu mil; mnisi w szarych habitach modlą się dzień i noc, a wieże sięgają chmur. W Wielkiej Kaplicy pochodnie się nie palą — światło daje sama Iskra Wieczna w ołtarzu. Brat Kazimierz leczy rany i sprzedaje mikstury, mówi mało, wie dużo. Brat Tomasz Kronikarz płaci za każdy artefakt z dawnych czasów. W krypcie założyciela czasem słychać szept — mnisi nazywają go błogosławieństwem.

Na Nizinach o wszystkim decyduje pieczęć. Kto wozi towar przez granice, potrzebuje papieru na wjazd; kto wozi majątek, chowa go w weksel, żeby nie zginął razem z sakwą. To realne przedmioty w grze — kupisz je u kupców i w kantorach enklawy krasnoludzkiej, a rogatka pod Vilnogradem sprawdzi, czy masz właściwy dokument. Pełne reguły → Księga Zasad: Papiery i pieniądz.

Las, którego żywi nie nocują. Przy drodze stoi cmentarz z pochyłymi nagrobkami, a jeden grób jest zawsze świeży, choć nikt go nie kopie. Głębiej kryją się Leśna Kostnica pełna kości i Zapomniany Kościół, którego ołtarz nadal coś przyjmuje. Pod Złamanym Dębem, przepołowionym piorunem, świeci w szczelinie coś zielonego; w Grobowcu Kniazia, zarosłym brzozami, leży ten, o którym mówią, że wstaje po pełni. To stąd nie wracają drwale z Brzezina.

Bezkresne bagna pod białą mgłą, gdzie giną ci, co zeszli z gościńca, a komary wysysają krew szybciej niż utopce. Na Drzewie Powieszonych wciąż wiszą postronki — niektóre świeże. W zatopionej Chacie Topielców po południu widać cienie rodziny. Na palach stoi chatka zielarki Miry, która wie wszystko o ziołach, a przy Pradawnym Kamieniu z runami modlili się druidzi z czasów, których nikt nie pamięta. Pustelnik z chaty na palach widzi w mgle więcej, niż mówi.

Bezkres traw, gdzie po zmroku słychać tylko wilki, a trakt ciągnie się pięćdziesiąt mil bez schronienia. Stoi tu opuszczona królewska strażownica, której dach jakimś cudem jeszcze trzyma, oraz Kurhan Chana — wielka mogiła barbarzyńskiego wodza, nieotwarta z rozsądku. Koczownicy w namiotach są gościnni, póki ich nie obrazisz. Łowczy Oleg śledzi bestie tygodniami i płaci za świeże tropy.

Czym dla Siwych Grań jest sól, tym dla Czarnoboru jest smoła. W borze nie handluje się srebrem — handluje się dziegciem, futrami i drewnem. Dwa towary tej krainy uczą, jak przeżyć noc pod czarnymi drzewami, i oba są całkiem zwyczajne — żadnej magii, tylko wiedza ludzi, którzy w tym borze mieszkają.

Próchno świetlne to garść zbutwiałego czarnodrzewu, która tli się zimnym, sinym blaskiem. Rozjaśnia mrok nie gorzej niż pochodnia — ale otwarty ogień nocą wabi to, co czai się między drzewami, a zimne próchno nie. Wybór wędrowca jest prosty: widzieć lepiej albo być mniej widocznym.

Dziegieć czarnodrzewny pędzą smolarze w osadzie na palach — cuchnące, smoliste smarowidło, które wtarte w skórę i sprzęt zabija ludzki zapach. Bestie boru polują nosem, więc póki dziegieć trzyma, częściej mijają cię obojętnie; łatwiej się też skradać. Jego siła działa tam, gdzie zwierzę węszy — w lesie.

Tu jeszcze bije srebro i tu jeszcze schodzi się przed świtem. Wyrobisko żyje z jednej zasady, powtarzanej nowym jak modlitwa: kopiemy w bok, nigdy w dół. Sztolnie ciągną się poziomo przez pół góry, bo każdy metr w głąb zbliża do granicy, której starszyzna zabroniła przekraczać.

Ostatnio zasada przestaje wystarczać. Górnicy mówią, że stukanie słychać wyraźniej niż rok temu — a przecież nikt nie kopał głębiej.

Po ucieczce z Kopalni Czarnego Hutmana starszyzna rodów zrobiła jedyną rzecz, jaka jej została: wyznaczyła granicę. Nie strażą, nie murem — solą. W sztolniach Grań biały pas soli oznacza głębokość, poniżej której kopać nie wolno. Krasnoludzka tradycja górnicza mówi krótko: sól nie jest magiczna, sól jest obojętna. To, co drąży w głębi i stuka w żyłach srebra, przez sól nie przechodzi.

Stąd sól stała się drugim — obok srebra — towarem eksportowym krainy. Górnik nosi woreczek u pasa, żołnierz naciera nim ostrze przed zejściem pod Linię, a mag bierze szczyptę na dłoń, żeby odbicie czaru było łagodniejsze. Na targu Kamiennego Grodu handluje nią Helga Solnobroda — trzy rzeczy, które w Graniach ratują życie: krąg soli, solona klinga i szczypta soli.

Sól działa wyłącznie na to, co związane z Rdzeniem — nieumarłych, demony, twory żyły. Żywemu trollowi krąg soli jest obojętny; on po prostu przez niego przejdzie.

Krzyż Gór to najwyższe pasmo królestwa — szczyty zawsze w śniegu, gdzie wchodzą tylko najtwardsi. Wbity w skałę Klasztor Szczytu od trzydziestu lat nie schodzi w doliny; w Jaskini Smoka opalone ściany świadczą o lokatorze, którego dziś nie ma — może na zawsze. Na dalekiej północy Lodowy Pas tonie w wiecznej zimie; szaman Bjorn w lodowym iglu rozmawia z duchami zimy, a echa w kryształowych komnatach nigdy nie cichną.

Wulkaniczny stożek pokryty popiołem, gdzie powietrze cuchnie siarką, a z Dymiącego Krateru unoszą się szare obłoki — niektórzy słyszą stamtąd głosy. W mrocznej Świątyni Ognia kult Czerwonego Ognia modli się o erupcję, a w kamiennej krypcie pochowano złego kapłana, którego pierścień podobno otwiera bramy piekła.

Żółta równina pod czarnym stożkiem, gdzie ziemia dymi, a woda — jeśli w ogóle jest — nie nadaje się do picia. Zbieracze pracują w chustach na twarzach i schodzą co kilka godzin, bo dłużej się nie da. Siarka idzie do kuźni i do alchemii, i płaci się za nią dobrze — dokładnie tyle, ile trzeba, by ludzie wracali tu mimo płuc.

Gorące Źródła to jedyne miejsce w Graniach, gdzie można rozebrać się z futra bez ryzyka. Kąpią się tu karawaniarze, kurierzy i wrogowie, którzy przy wodzie zawieszają spory — takie jest niepisane prawo źródeł. Plotka rozchodzi się stąd szybciej niż z targu.

Karawanseraj na trakcie stoi niżej, na drodze ku Kresom: stajnie, magazyny, izba z ogniem i ludzie, którzy handlują wszystkim. Wraz z kupcami przychodzą przemytnicy ze Starej Przełęczy — bo tam, gdzie kończy się kontrola starszyzny, zaczyna się osobna gospodarka.

Namioty i ziemianki na skraju tundry, poniżej Lodowego Pasu — mieszkają tu krasnoludy, nie żaden obcy lud. Wyklęto ich za to, że weszli na lodowiec, i od tej pory nie mają wstępu do Sali Rodów. Żyją z tego, co przywiozą, i z cichego handlu z tymi, którzy oficjalnie nie powinni z nimi rozmawiać.

Wygnańcy są jedynymi, którzy widzieli lodowiec z bliska. Rozmawiają o nim niechętnie — i widać po nich, że boją się czegoś stamtąd bardziej niż wyklęcia, które ich spotkało.

Wysoko na lodowcu stoi puste sanktuarium, a w lodzie wokół niego — procesja. Pielgrzymi sprzed pokoleń, zamarznięci w marszu, twarzami w stronę szczytu. Nikt nie wie, skąd przyszli ani czemu szli w górę. Kroniki rodów nie notują żadnej pielgrzymki.

Sanktuarium jest opuszczone — i odśnieżone. Mieszka w nim jeden żywy człowiek: Brat Elias, pustelnik-strażnik, który nie pamięta, kiedy tu przyszedł, i nie potrafi powiedzieć, komu właściwie służy. Kult umarł dawno. Tajemnica nie.

Smolisty port pełen wraków, dziwnych ryb i kontrabandy; w mgliste poranki widać tylko maszty kołyszące się w rytm fal. Na Czarnym Targu pod molem kupisz wszystko — od trucizny po rzeczy, których kupować się nie godzi. W karczmie „Pod Topielcem", najgorszej i najtańszej w mieście, najmiesz przemytnika albo pożegnasz się z życiem. Ruda Magda naprawi broń bez pytań o ślady krwi. Stara Latarnia Topielców jest opuszczona — lecz nocą zapala się sama i wciąga statki na rafy.

Pirackie miasto-twierdza na wyspie: bez prawa, bez podatków, bez litości — każdy nosi tu broń, a spór załatwia się szabelką, nie słowem. W Karczmie Kapitańskiej spotykają się kapitanowie, w pirackich dokach niewolnicy i desperaci remontują czarne galery, a w Jaskiniach Skarbów kapitanowie chowają zdobycze za pułapkami i klątwami. O losie wyspy decyduje pięciu ludzi z Rady Pirackiej, których słowo jest tu prawem.

Krypta wampira-hrabiego pod ruiną zamku — cuchnie krwią pomimo wieków, a w mroku echo niesie szept w obcym języku. W przedsionku mozaika krwawego krzyża strzeże pułapek, w Sali Krwawych Uczt na stole dla pięćdziesięciu osób wciąż stoją pełne kielichy, a w komnatach służących pomniejsi nieumarli bywają jeszcze świadomi — i głodni. W głównej komnacie czeka czarny sarkofag z odsuniętym wiekiem. Hrabia był niegdyś rycerzem Korony; jego klątwa to ostrzeżenie, co spotyka tych, którzy targują się z Rdzeniem.

Zamek na klifie, opuszczony po klątwie — mury są nienaruszone, ale nikt z tych, co weszli, nie wrócił. Na pustym dziedzińcu fontanna pełna krwi nigdy nie wysycha. W lochach szkielety mają cele zamknięte od wewnątrz. W Zakazanej Bibliotece tysiące ksiąg o ciemnej magii ruszają się same, a w Sali Tronowej na tronie z kości nadal leży korona — czeka. To czołowy dungeon-mit świata.